بودند و شورش‌هاى شيعى و سنى زيادى به وقوع پيوست . « 1 » يعقوبى مىنويسد : « عبد الملك بن مروان به فرماندارش حجاج بن يوسف نوشت ، مرا به ريختن خون آل ابى طالب مبتلا نكن ؛ زيرا سفيانيان را ديدم كه در نتيجه كشتن آنان به چه سرنوشتى دچار شدند . » « 2 » سرانجام نيز خون امام حسين عليه السّلام كاخ امويان را واژگون كرد . مقدسى مىگويد : « چون خداوند ستم و بيداد بنى اميه را بر خاندان پيامبر بديد ، لشكرى را كه از بخش‌هاى گوناگون همين خراسان گرد آمده بود ، به سياهى شب تاريك بر سر ايشان فرستاد » . « 3 » از طرف ديگر ، مظلوميت امام حسين عليه السّلام و شهيدان كربلا ، محبت خاندان پيامبر را در قلب مردم نشاند و جايگاه آنان را به‌عنوان اولاد پيامبر و يگانه سرپرستان اسلام مستحكم كرد . بيشتر قيام‌هاى دوران اموى به نام و براى خون‌خواهى آنان صورت مىگرفت و انقلابىها با شعار « يا لثارات الحسين » جمع مىشدند . حتى قيام شخصى چون ابن اشعث در سيستان ، « 4 » به نام حسن مثنّى ( فرزند امام حسن عليه السّلام ) شكل گرفت . « 5 » بدين‌دليل احاديث مهدى در مقام منتقم آل محمد صلّى اللّه عليه و آله شيوع يافت . « 6 » و مردم در انتظار انتقام‌گيرندگان از بنى اميه به سر مىبردند « 7 » و

--> ( 1 ) . همان ، ص 81 - 99 . ( 2 ) . ابن واضح . تاريخ اليعقوبى ، منشورات الشريف الرضى ، قم ، 1414 ه ، ج ص 304 . ( 3 ) . مقدسى . احسن التقاسيم ، ترجمه منزوى ، شركت مؤلّفان و مترجمان ايران ، ج 2 ، ص 426 و 427 . ( 4 ) . عبد الرحمن بن محمد بن اشعث از سوى حجاج حاكم سيستان بود . سيستان مرز مسلمانان با هنديان به شمار مىرفت و در آنجا مسلمانان با حاكمان هند درگير بودند . به جهت دشمنىاى كه حجاج با عبد الرحمن داشت ، براى از بين بردن او نقشه مىكشيد . عبد الرحمن با آگاهى از اين موضوع در سال 82 ه عليه او قيام كرد . چون عامه مردم از حجاج نفرت داشتند ، افراد زيادى از اهل بصره و كوفه به او پيوستند ؛ عده‌اى زيادى از قاريان كوفه و شيعيان همراه قيام‌كنندگان بودند . بدين‌ترتيب او از سيستان به سوى عراق روانه شد ؛ نخست هدفش متوجه خلع حجاج بود ، سپس عبد الملك را نيز از خلافت خلع كرد و سپاهيان حجاج را شكست داد . و تا كوفه پيش‌آمد ، خطر او جدى بود ، عبد الملك سپاه بزرگى را از شام به يارى حجاج فرستاد ، سپاهيان شام در محلى به نام « دير الجماجم » - در هفت فرسنگى كوفه - ابن اشعث را شكست دادند . او به سوى هند گريخت و به يكى از امراى آنجا پناهنده شد ؛ ولى بالاخره توسط عمال حجاج به قتل رسيد . ( مسعودى : همان مأخذ : ج 3 ، ص 148 و ياقوت حموى ، شهاب الدين ابى عبد الله . معجم البلدان ، دار احياء التراث العربى ، بيروت ، ط 1 ، 1417 ه ق ، ج 4 ، ص 338 . ) ( 5 ) . ابن عنبه . عمدة الطالب ، فى انساب آل ابى طالب ، انتشارات الرضى ، قم ، ص 100 . ( 6 ) . ابو الفرج اصفهانى . مقاتل الطالبيين ، منشورات الشريف الرضى ، قم ، ط دوم ، 1416 ه ق ، ص 216 . ( 7 ) . يعقوبى نقل مىكند : عمر بن عبد العزيز در عصر خلافتش ، در جواب اعتراض شخصى به نام عامر بن -